CHIỀU XUÂN

ANH THƠ

Mưa đổ bụi êm êm trên bến vắng

Đò biếng lười nằm mặc nước sông trôi…

Quán tranh đứng im lìm trong vắng lặng

Bên chòm xoan hoa tím rụng tơi bời

Ngoài đường đê cỏ non tràn biếc cỏ

Đàn sáo đen sà xuống mổ vu vơ

Mấy cánh bướm rập rờn bay trước gió

Những trâu bò thong thả cuối ăn mưa

Trong đồng lúa xanh rập rờn và ướt lặng

Lũ cò con chốc chốc vụt bay ra

Làm giật mình một cô nàng yếm thắm

Cúi cuốc cào cỏ ruộng sắp ra hoa.

( Bức tranh quê)

Đọc hồi ký Từ bến sông Thương độc giả mới biết chị Anh Thơ viết tập thơ đầu tay Bức tranh quê phải giấu bố viết vụng trộm, ông cụ biết được là phải ăn đòn, vì cụ cho rằng con gái làm thơ chỉ tổ ế chồng, chỉ để viết thư cho giai. Rồi chị cũng viết được ba mươi bài gửi thi ở Tự lực văn đoàn và được giải 1939, chính thức bước vào làng thơ. Bức tranh quê, đúng như tên gọi, là những buức tranh bằng thơ  vẽ lại cảnh thôn quê thời đó. Mỗi bài là thướng mười hai câu, có kết cấu khá giống nhau, nhưng các chi tiết đều sắc sảo, không trùng lặp. tập thơ mở đầu bằng các bài về cảnh mùa xuân rồi lần lượt mùa hạ, mùa thu cuối cùng là mùa đông với các  bài thơ tết. Bài chiều xuân này được in ở đầu tập.

Chọn chiều mưa bụi, Anh Thơ có dịp  nói được cái đặc sắc của thời tiết xứ Bắc. Nông thô ta hồi đó thưa vắng( cả nước hai mươi  triệu dân ) nền kinh tế tiểu nôngcàng khép kín xóm làng, cuộc sống yên tĩnh có phần ngưng đọng. Trong chiều mưa lạnh này, nơi bến sông rìa làng càng tiêu điều vắng vẻ. Một khung cảnh không âm thanh, không sắc màu tươi sáng. Mưa rơi rất êm, bến rất vắng, có được con đò thì cũng lười biếng bất động, một quán nước không người. Động đậy một chút chỉ là những cánh hoa xoan tím rụng tơi bời. Nhưng những cánh hoa ấy lại quá nhỏ và nhẹ, nó lẫn với màn mưa rồi cùng chìm vào cái vắng và lặng của trời chiều.

Ba đoạn thơ là ba khung cảnh. Cảnh đầu tiên là bến vắng. Cảnh hai là đướng đê. Vẫn làn mưa bụi ấy bay dăng nhưng đã có sự hoạt động: có đàn sáo khi bay khi đậu, có trâu bó gặm cỏ, và những cánh bướm rập rờn trôi trước gió. Đoạn thơ có nhiều nét tươi mát và thơ mộng, chứng tỏ ngưòi viết biết quan sát và lại có hồn thơ nên cảnh vừa thực lại vừa có cái kì ảo, như câu thơ: Những trâu bò thong thả cúi ăn mưa hay cái sắc cỏ non tràn biết cỏ và đàn sáo mổ vu vơ. Những ý thơ ấy điểm xuyết cho những câu thơ tả thực, tạo nên  cái lung linh sinh động của cảm giác, ảo giác. Có những cảnh bình thường, quen thuộc, hàng ngày ai cũng thấy, qua mắt nhìn Anh Thơ bỗng nhiên mới mẻ đầy kì thú. Nhìn, đã thành một phát hiện. Năng khiếu thơ chính là chỗ này, nó phải thấy được những gì mà người thường không thấy. Chị tả ông thầy bói:

Bước gậy lần như những chiêm bao

Và một vệt khói buổi đầu ngày mùa hạ

Vươn mình lên như tỉnh giấc mơ say

            Điều đáng quý ở Anh Thơ là chị tìm cảm hứng ngay từ những khung cảnh bình thường quanh chị. Chị không mĩ lệ hóa nhưng vẫn tìm được cái đẹp trong sự bình dị. Đoạn cuối bài thơ Chiều xuân vẫn là cảnh thường thấy ở chốn thôn quê: cảnh ngoài đồng đang mùa cào đỏ. Bài thơ rất dễ bằng phẳng nếu ở đoạn cuối này không nét gì đột biến. Nét đột biến ở đây là …một cô nàg yếm thắm, một cái giật mình:

                        Trong đồng lúa xanh rờn và ướt lặng

                        Lũ cò con chốc chốc vụt bay ra

                        Làm giật mình một cô nàng yếm thắm

                        Cúi cuốc cào cỏ  ruộng sắp ra hoa.

            So với cảnh đầu của bài thơ ở đây không gian đã hoạt động hơn, đã có con người làm lụng và cảm xúc, ruộng lúa sắp ra hoa thay vì hoa xoan rụng. Cảnh sắc bớt vắng vẻ, bài thơ có được cái ấm áp của đời thường.

            Các bài thơ trong bức tranh quê có chất lượng khá gần nhau, cái hay đột xuất, nhưng bài thơ nào cũng ý vị, cho ta thấy hính ảnh của quê hương ta cách đây nửa thế kỉ, thấy cả vẻ đẹp lẫn nỗi nghèo khó, thô thiển của đời sống dân quê.

            Sau ‘bức tranh quê”, Anh Thơ định viết bức tranh thành thị, nhưng không thành công.Sống ở quê từ tấm bé, những cảnh sắc quê bằng nhiều sắc thái chân thật và độc đáo đến thế. Không phải chỉ quan sát bằng nhìn ngắm mà phải sống với hồn của cảnh vật thì thơ mới tả được cái thần của cảnh. Đọc bức tranh quê không nên đòi hỏi chiều sâu của tư tưởng, Anh Thơ không quen đặt những vấn đề lớn trong thơ, chị thích viết những điểu trông thấy quanh mình. Thơ chị hay ở tài quan sát và cố nhiên cũng ở tình cảm của chị đối với làng quê.