Tứ diện Sở ca 四面楚歌

Giảng nghĩa:

Nguồn gốc: Hạng  Vũ bản kỉ – Sử Ký (Tư Mã Thiên) 司马迁《史记·项羽本纪》
Giản thể: 四面楚歌
Phồn thể: 四面楚歌
Phiên âm: sìmiàn Chǔgē
Nghĩa: Tình thế cực kì nguy hiểm

Điển:

Bối cảnh: Hán Sở tranh hùng, Lưu Bang sau khi ra khỏi Quan Trung, thắng lợi liên tiếp, cuối cùng bao vây Hạng  Vũ ở Cai Hạ, sai quân lính hát bài ca nước Sở, khiến cho quân đội  Hạng  Vũ nhớ nhà bỏ về gần hết. Đoạn dưới miêu tả cảnh Hạng Vũ bị vây khốn ở Cai Hạ.

Giản thể: 项王军壁垓下，兵少食尽，汉军及诸侯兵围之数重。夜闻汉军四面皆楚歌，项王乃大惊曰：“汉皆已得楚乎？是何楚人之多也！”项王则夜起，饮帐中。有美人名虞，常幸从；骏马名骓，常骑之。於是项王乃悲歌慷慨，自为诗曰：“力拔山兮气盖世，时不利兮骓不逝。骓不逝兮可柰何，虞兮虞兮柰若何！”歌数阕，美人和之。项王泣数行下，左右皆泣，莫能仰视。

Phồn thể: 項王軍壁垓下，兵少食盡，漢軍及諸侯兵圍之數重。夜聞漢軍四面皆楚歌，項王乃大驚曰：“漢皆已得楚乎？是何楚人之多也！”項王則夜起，飲帳中。有美人名虞，常幸從；駿馬名騅，常騎之。於是項王乃悲歌慷慨，自為詩曰：“力拔山兮氣蓋世，時不利兮騅不逝。騅不逝兮可柰何，虞兮虞兮柰若何！”歌數闋，美人和之。項王泣數行下，左右皆泣，莫能仰視。

Âm Hán Việt: Hạng vương quân bích Cai Hạ, binh thiểu thực tận, Hán quân cập chư hầu binh vi chi sổ trùng. Dạ văn Hán quân tứ diện giai Sở ca, Hạng vương nãi đại kinh viết: “Hán giai dĩ đắc Sở hồ? Thị hà Sở nhân chi đa dã!” Hạng vương tắc dạ khởi, ẩm trướng trung. Hữu mĩ nhân danh Ngu, thường hạnh tòng, tuấn mã danh Truy, thường kị chi. Ư thị Hạng vương nãi bi ca khẳng khái, tự vi thi viết: “Lực bạt sơn hề khí cái thế, thời bất lợi hề Truy bất thệ. Truy bất thệ hề khả nại hà, Ngu hề Ngu hề nại nhược hà?” Ca sổ khuyết, mĩ nhân họa chi. Hạng  vương khấp sổ hàng hạ, tả hữu giai khấp, mạc năng ngưỡng thị.

Giải thích từ:

Bích 壁: bị khốn đốn
Thệ 逝: tiến về phía trước
Khuyết 阕: hết, xong, ở đây chỉ số lần.
Họa 和(hè): (không phải Hòa) phụ họa, họa theo.

Dịch:

Quân Hạng vương bị khốn đốn ở Cai Hạ, quân thiếu, lương cạn, quân Hán và chư hầu đã bao vây mấy vòng. Đêm nghe tiếng quân Hán từ bốn phía hát bài hát nước Sở, Hạng vương sợ hãi nói: “Hán đã chiếm được Sở rồi sao? Vì sao người Sở trong quân Hán lại nhiều vậy?” Hạng vương đang đêm thức dậy, uống rượu trong trướng. Có người đẹp Ngu Cơ ở bên, có tuấn mã Ô Truy Hạng vương hay cưỡi. Thế là Hạng vương cất tiếng bi ca khẳng khái, tự làm thơ rằng: “Sức nhổ núi, khí thế trùm thiên hạ. Thời bất lợi, Ô Truy chẳng chạy nữa. Ô Truy chẳng chạy ta biết làm sao đây? Ngu Cơ nàng hỡi, biết sao đây?” Ca lên vài lần, người đẹp họa theo. Hạng vương khóc bao hàng lệ, tả hữu cũng rơi lệ theo, không ai dám ngẩng mặt lên nhìn.